Κυριακή, 26 Μαΐου 2013

Ψηφιδωτό, τα μυστικά της αιώνιας ζωγραφικής

Ψηφιδωτών διάλογοι


απο την καθημερινη

Εκθεση της ζωγράφου και καθηγήτριας ψηφιδωτού στην ΑΣΚΤ, Δάφνης Αγγελίδου
Της Μαργαριτας Πουρναρα
Στα αρχαία και τα βυζαντινά χρόνια, τα ψηφιδωτά συντρόφευαν τα αγάλματα. Η ψηφοθετική ήταν εφάμιλλη της γλυπτικής και της ζωγραφικής. Δεν είναι τυχαίο ότι αποτέλεσε μάλιστα πηγή έμπνευσης για πολλούς σύγχρονους καλλιτέχνες, όπως ο Γιάννης Τσαρούχης, ο οποίος περνούσε πολλές ώρες θαυμάζοντας την παράσταση της περίφημης Μέδουσας στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Ως φόρο τιμής στην «παραγνωρισμένη» –σήμερα– τέχνη, αλλά και ως άνοιγμα προς την εικαστική σκηνή, το ΕΑΜ φιλοξενεί από την προηγούμενησ Δευτέρα έργα της Δάφνης Αγγελίδου. Τα ψηφιδωτά της παρουσιάζονται στο αίθριο, εκεί όπου βρίσκεται το ρωμαϊκό ψηφιδωτό δάπεδο, για να δώσουν το έναυσμα μιας συνομιλίας που δεν σταμάτησε με τον χρόνο.
«Η έκθεση αυτή ξεκίνησε από μια ιδέα του ιστορικού τέχνης Αντρέα Ιωαννίδη, την οποία συζητήσαμε ήδη από το καλοκαίρι με την προϊσταμένη δημοσίων σχέσεων του μουσείου, την Αλεξάνδρα Χριστοπούλου», μας εξηγεί η κυρία Αγγελίδου, η οποία διδάσκει ψηφιδωτό ως επίκουρη καθηγήτρια στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών εδώ και πολλά χρόνια. «Το ψηφιδωτό αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της καλλιτεχνικής μας παιδείας. Τα πρώτα δείγματα τα βρίσκουμε στην Αίγυπτο και τη Μεσοποταμία, αλλά στην Ελλάδα, η ψηφοθετική γνώρισε την πρώτη της ουσιαστική άνθηση και την πιο λεπταίσθητη διάστασή της με τα θαυμάσια ψηφιδωτά της Πέλλας, της Δήλου, της Ολύνθου. Αλλωστε, μέσα από την τεχνική αυτή, διασώθηκαν ώς τις ημέρες μας εικόνες και παραστάσεις από την αρχαία ελληνική ζωγραφική, από τα αντίγραφα με ψηφίδες. Λένε ότι το ψηφιδωτό είναι η ζωγραφική για την αιωνιότητα. Η παράδοση συνεχίστηκε και στο Βυζάντιο, όπως μπορούμε να δούμε ακόμα και σήμερα, σε κάποιες εκκλησίες της Θεσσαλονίκης αλλά και στον Οσιο Λουκά, στη Νέα Μονή Χίου, στη Μονή Δαφνίου».
Οπως επισημαίνει η καλλιτέχνις, συνήθως βλέπουμε τα ψηφιδωτά στις σελίδες κάποιας έκδοσης ιστορίας της τέχνης, αλλά δεν πηγαίνουμε να τα θαυμάσουμε από κοντά: «Δίνουμε μεγαλύτερη έμφαση στη ζωγραφική ή τη γλυπτική και δεν βλέπουμε την εικαστική τους ποιότητα. Δυστυχώς, δεν δόθηκε συνέχεια στην τέχνη αυτή, που γνώρισε μεγάλη ακμή για πολλούς αιώνες. Ο λόγος είναι ότι αφενός συνδέθηκε πολύ με την εκκλησία, αφετέρου είναι πολύ δαπανηρή και χρονοβόρος, συνεπώς ιδιαίτερα δύσκολη για τους σύγχρονους εικαστικούς, που δεν την εντάσσουν συχνά στις τεχνικές που χρησιμοποιούν. Ηδη από την αρχαιότητα, οι ψηφοθέτες δούλευαν ομαδικά για να μπορούν να ολοκληρώνουν πιο γρήγορα την εργασία τους, κάτι που έγινε και στους βυζαντινούς χρόνους. Την εποχή της Εικονομαχίας μάλιστα, επειδή δεν μπορούσαν να εργαστούν στην Κωνσταντινούπολη, πήγαν στη Συρία και έφτιαξαν το Τζαμί των Ομεγιάδων. Τα συνεργεία απαρτίζονταν από 25 - 30 άτομα ξεχωριστών ειδικοτήτων, και η γνώση περνούσε από πατέρα σε γιο».
Ξανακερδίζει έδαφος σήμερα
«Το ψηφιδωτό επανέρχεται στην καλλιτεχνική επικαιρότητα τον 20ό αιώνα χάρις στον Γκαουντί, που το ενέταξε στην αρχιτεκτονική χρησιμοποιώντας κεραμικά πλακίδια, που ήταν πιο οικονομική ύλη, ενώ κατάφερε να καλύψει καμπυλωτές επιφάνειες. Η σκυτάλη πέρασε στο Μεξικό, με τεράστιες παραστάσεις, σαν τοιχογραφίες. Τις τελευταίες δεκαετίες, την τέχνη αυτή συνεχίζουν μόνον ορισμένοι καλλιτέχνες, αλλά κερδίζει έδαφος αν σκεφτεί κανείς πόσες ψηφιδωτές διακοσμήσεις βρίσκουμε στους σταθμούς του μετρό στη Νέα Υόρκη και σε άλλες πόλεις του κόσμου», τονίζει η Δάφνη Αγγελίδου, η οποία διδάχθηκε από τον Γιάννη Κολέφα στην ΑΣΚΤ, ο οποίος έκανε τη συντήρηση της Ροτόντας στη Θεσσαλονίκη.
«Από τα σπουδαστικά μου χρόνια, πάντα εξασκούσα την ψηφοθετική μαζί με τη ζωγραφική», συνεχίζει. «Πρόκειται για μια πολύ γοητευτική ενασχόληση, που θέλει εξαρχής διαφορετική αντιμετώπιση. Ο αρχικός σχεδιασμός είναι διαφορετικός απ’ ό,τι σε έναν πίνακα, οι μεταβάσεις πιο σκληρές, το πλάσιμο μιας εικόνας είναι αλλιώτικο. Θα λέγαμε ότι είναι πιο κοντά στη γλυπτική παρά στην τέχνη του χρωστήρα. Πάντως, πολλοί φοιτητές της Σχολής δεν διστάζουν να ασχοληθούν με πολλά διαφορετικά πράγματα μαζί, όπως το βίντεο και το ψηδιδωτό», συνεχίζει η εικαστικός, που προετοίμασε την έκθεση με τη βοήθεια του ιστορικού τέχνης Αντρέα Ιωαννίδη, ο οποίος ανέλαβε την επιμέλεια της έκθεσης.
Στο ΕΑΜ θα παρουσιάσει μια μικρή αναδρομική τριάντα ψηφιδωτών που έχει κάνει τα τελευταία 25 χρόνια. Η θεματολογία είναι η ίδια με τις ζωγραφικές της ενότητες: εξοχικά και αστικά τοπία, διαβάτες με ομπρέλες, σιλουέτες που μοιάζουν με θέατρο σκιών. Σε όλες τις συνθέσεις κυριαρχεί η αίσθηση της απουσίας· είναι ένας κόσμος υπερβατικός εν αναμονή, μετέωρος. «Από τότε που ήμουν φοιτήτρια πήγαινα στο αίθριο του μουσείου για να μελετήσω τα αγάλματα και σήμερα αισθάνομαι μεγάλη συγκίνηση και τιμή που επιστρέφω στον ίδιο χώρο. Ηταν το καταφύγιό μου, ένα γαλήνιο μέρος με άνοιγμα μόνο προς τον ουρανό», μας λέει. Και η συνομιλία με τα αρχαία σπαράγματα; «Προκαλεί δέος σε κάθε σύγχρονο δημιουργό και πιστεύω ότι είναι πολύ θετικό για εμάς, το γεγονός ότι το ΕΑΜ μάς δίνει βήμα για να εκφραστούμε». Η έκθεση θα διαρκέσει ώς τα τέλη Αυγούστου.
Ποια είναι
Η εικαστικός Δάφνη Αγγελίδου είναι επίκουρη καθηγήτρια στο Εικαστικό Τμήμα της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών Αθήνας, στο εργαστήριο ψηφιδωτού. Εχει σπουδάσει ζωγραφική με τους Γιάννη Μόραλη και Δημήτρη Μυταρά και ψηφιδωτό με τον Γιάννη Κολέφα στην ΑΣΚΤ. Εχει πραγματοποιήσει δέκα ατομικές εκθέσεις (Γκαλερί 7, Καλλιτεχνικό και Πνευματικό Κέντρο «ΩΡΑ», Χώρος Τέχνης 24 κ.ά.) και έχει λάβει μέρος σε περίπου εκατό ομαδικές - θεματικές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Εργα της βρίσκονται σε δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές, σε μουσεία και πινακοθήκες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Δεν υπάρχουν σχόλια: