Το «Εμπορικόν» και οι κύκλοι της Ιστορίας

απ'ο την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Το παλαιό ξενοδοχείο ετοιμάζεται για μια νέα εποχή, ενώ η οδός Αιόλου αλλάζει όψηΤου Δημητρη Ρηγοπουλου Το παλαιό ξενοδοχείο της οδού Αιόλου 27 δεν συγκαταλέγεται στα «αριστουργήματα» της αθηναϊκής αρχιτεκτονικής. Στα «νιάτα» του υπήρξε ένα από τα πολλά καλά κτίρια που χτίζονταν στους ασχημάτιστους ακόμα δρόμους της άγουρης πρωτεύουσας. Αλήθεια, πόσοι θα το θυμόμασταν σήμερα αν η μοίρα είχε σταθεί πιο σκληρή μαζί του, όπως συνέβη με πάμπολλα αριστουργήματα της προπολεμικής παραγωγής που χάθηκαν οριστικά στα χρόνια της ανοικοδόμησης; Η σημασία του ξενοδοχείου «Εμπορικόν» δεν είναι αποκλειστικά αρχιτεκτονική. Αν είχε κατεδαφιστεί, θα χάναμε ένα εξαιρετικό τεκμήριο της οικονομικής άνθησης που γνώρισε η οδός Αιόλου τον 19ο αιώνα. Ο δρόμος χαράχθηκε το 1835 και ήδη το 1850 είναι ένας σημαντικός εμπορικός άξονας, γεμάτος από καταστήματα, καφενεία, ξενοδοχεία και δημόσιες υπηρεσίες. Μια συναρπαστική εικόνα του δρόμου μάς δίνει η Ρόζα φον Γκέρολντ, εύπορη και κοσμική κυρία της Βιέννης του 19ου αιώνα η οποία επισκέφθηκε την Αθήνα το 1883: «Εδώ η κίνηση είναι ακόμη ζωηρότερη, πραγματική φουσκοθαλασσιά, κάθονται και στέκονται όρθιοι μπροστά από τα καφενεδάκια τόσοι πολλοί παρδαλά ντυμένοι άνδρες και μιλούν και καπνίζουν, που νομίζει κανείς πως πρόκειται για εθνοσυνέλευση. Και όμως, είναι μόνο η ώρα της ανάπαυσης, μετά το κλείσιμο των μαγαζιών, και της ακατάσχετης φλυαρίας (...). Παντού και πάλι τα καταστήματα με τα ζαχαρωτά, τα καροτσάκια με τα βουνά των πορτοκαλιών (...). Μετά τη θορυβώδη οδό Αιόλου, είδαμε ήσυχους στενούς δρόμους όπου υπάρχουν ακόμη πολλά σπίτια από την εποχή της τουρκοκρατίας, δηλαδή στρογγυλοί ή τετράγωνοι τοίχοι χωρίς παράθυρα, σκεπασμένοι με τρούλους. Εχει κανείς την εντύπωση πως βρίσκεται στην Ιερουσαλήμ». Σε αυτό το κοινωνικό και οικονομικό κλίμα ανεγείρεται και το ξενοδοχείο «Εμπορικόν» στο γύρισμα του περασμένου αιώνα. Εδώ, εξάλλου, στην οδό Αιόλου, ανοίγει το 1832 το πρώτο ξενοδοχείο ύπνου και φαγητού της ρημαγμένης πόλης, το «Ξενοδοχείον της Ευρώπης», που διηύθυνε ένα ζευγάρι Ιταλών, οι Καζάλι, και αργότερα μετονομάστηκε σε «Hotel Royal». Αν υπήρχε το tripadvisor τη δεκαετία του 1830, ο περιηγητής Edmont About θα σημείωνε: «Οι παραγγελιοδόχοι, οι μικροϋπάλληλοι και όλοι εκείνοι που θέλουν να ζήσουν με οικονομία, χωρίς να πολυνοιάζονται για την καθαριότητα, πάνε και μένουν στο “Ξενοδοχείον της Ευρώπης”… Μια μέρα που έκανα την απρονοησία να πάω να δω έναν από τους ενοίκους του ξενοδοχείου, είχα τη θλιβερή τύχη να δω τον ξενοδόχο να τσακώνεται με τη γυναίκα του, που φώναζε ονομαστικά όλους τους ενοίκους σε βοήθειά της». Ανατολή και Δύση Το 1835 ανοίγει το ξενοδοχείο «Αίολος». Η σχετική ανακοίνωση στον Τύπο αναφέρει: «Υπό το όνομα Αίολος ανοίγεται ξενοδοχείον εν Αθήναις, πλησίον της πλατείας του Πλατάνου και της Πνυκός. Εις το ξενοδοχείον τούτο δίδονται δωμάτια εφωδιασμένα με κραββάτους και έπιπλα ευρωπαϊκά, πωλούνται δε διαφόρων ειδών οίνοι της Ευρώπης και άλλα διάφορα οινοπνευματώδη ποτά. Δίδεται πρόγευμα με τζάι και διάφορα άλλα ξηρά βρώματα. Τα φαγητά της τραπέζης γίνονται και κατά τον ευρωπαϊκόν και κατά τον τουρκικόν τρόπον, αι δε τράπεζαι είναι εις πάσαν ώραν έτοιμαι. Τα πάντα δίδονται εις μετρίας τιμάς». H Aιόλου «παλεύει» (όπως άλλωστε και όλη η πόλη) να αποκτήσει ευρωπαϊκή όψη, κάτι που δεν είναι πάντα εύκολο. Η «Εφημερίς» σε μια γλαφυρή της τοποθέτηση το 1891 θέτει το θέμα: «Η συγκέντρωσις του πλήθους γίνεται κατά δεύτερον λόγον εις τας οδούς του Αιόλου και της Αθηνάς. Αι οδοί αυταί δεν απέβαλον εισέτι ολοτελώς τον χρωματισμόν εμπορικών οδών ανατολικής πόλεως. Ολα αυτά, τα έξωθεν των θυρών κρεμάμενα αντικείμενα, προδίδουσιν τας ανατολικάς συνηθείας των πραγματευτάδων, οίτινες εκθέτουσιν έξωθεν της θύρας των ό,τι εκλεκτόν έχει ένδον το κατάστημά των...». Σήμερα, σε ακόμα έναν κύκλο της ιστορίας των πόλεων, η οδός Αιόλου ξαναγίνεται «της μόδας». Η γενναία αποκατάσταση του «Εμπορικόν» και η μετατροπή του σε ξενοδοχείο-μπουτίκ με 12 δωμάτια είναι ένα από εκείνα τα «μικρά» γεγονότα στην ιστορία των δρόμων των πόλεων που σηματοδοτούν κάτι περισσότερο. Ηδη στο ισόγειο λειτουργούν το καφέ και το εστιατόριο, που μαζί με τα νέα καταστήματα στην ευρύτερη πλατεία Αγίας Ειρήνης μάς προετοιμάζουν για τη νέα - παλιά ταυτότητα του δρόμου. Σε δύο χρόνια από σήμερα η οδός Αιόλου θα είναι ένας άλλος δρόμος.

Η μόδα με τις μεγάλες αναπτύξεις

..δες και την "ανάπτυξη" στην Μεσσηνία...

Έγινε πολύ της μόδας τελευταία να παρουσιάζονται συνεχώς σχέδια για μεγάλες αναπτύξεις ιδιαίτερα μέσα στις πόλεις. Αυτό βέβαια γίνεται μετά τις μαρίνες με επαύλεις, τα γκολφ με επαύλεις και τους αυτοκινητόδρομους στα βουνά μας. Αυτού του είδους η ανάπτυξη όμως δεν είναι πρόοδος αφού θα μεγεθύνει άλλα προβλήματα. Γι αυτό και πρέπει να είμαστε εξαιρετικά προσεκτικοί. Το έχουμε δει στην περίπτωση του Mall στη Λευκωσία όπου μάλιστα με ασυνήθιστα μεγάλη σπουδή το Δημόσιο ήταν έτοιμο να κατασκευάσει αερογέφυρα με δημόσια λεφτά για να μειωθεί το κυκλοφοριακό, ένα πρόβλημα που οι διάφορες εγκρίσεις μας δημιούργησαν. Εντός των πόλεων, το κυκλοφοριακό είναι το πρώτο ίσως πρόβλημα που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη για τέτοιες αποφάσεις. Και δεν είναι μόνο το θέμα των χώρων στάθμευσης της ιδίας της ανάπτυξης αλλά τα προβλήματα από ταδιερχόμενα αυτοκίνητα και φυσικά η επίδραση στις γύρω περιοχές. Έχουμε δει πολλές περιπτώσεις όπου συνήθως Δήμοι δίνουν άδειες ανάπτυξης και μετατροπές π.χ. σε κέντρα διασκέδασης που η λειτουργία τους δημιουργεί φοβερά προβλήματα σε περίοικους όπου μετά, κανείς δεν μπορεί να λύσει τα προβλήματά τους. Ακόμη ένα πρόβλημα που πρόσφατα προβάλλεται έντονα, είναι αυτό με το ύψος στα νέα κτήρια και τις πολεοδομικές αλλαγές. Η πολεοδομικές ρυθμίσεις αποτελούν μαζί με  το νερό, το ηλεκτρονικό φάσμα, τα ορυκτά, τη θάλασσα όπως και τόσα άλλα εθνικό πλούτο που ανήκει σε όλους και τον οποίο θα πρέπει να διαχειριζόμαστε με ιδιαίτερη προσοχή. Για να μπορεί ο οποιοσδήποτε να εκμεταλλευτεί επομένως τον εθνικό αυτό πλούτο θα πρέπει να έχει απτό κέρδος το δημόσιο. Για παράδειγμα θα μπορούσαμε να ανταλλάξουμε τους επιπλέον ορόφους που αιτούνται οι εταιρείες ανάπτυξης με μέρος της πρόσοψης του τεμαχίου για να διαπλατυνθεί ο δρόμος ή ακόμη και με παραχώρηση χώρου πρασίνου για το κοινό όφελος. Τα ψηλά κτήρια έχουν ορισμένα πλεονεκτήματα γιατί κρατούν μεγάλες μάζες ανθρώπων σε λίγο χώρο και έτσι περιορίζεται η εισβολή στη φύση. Επίσης τα διάφορα δίκτυα όπως υδροδότησης, ηλεκτροδότησης και αποχετευτικά δεν επεκτείνονται σε μεγάλες αποστάσεις και μπορούν να συντηρηθούν εύκολα. Παράλληλα είναι πιο εύκολο να προσφέρουν εξυπηρέτηση οι δημόσιες μεταφορές. Χωρίς αυτές δεν πρέπει με κανένα τρόπο να επιτρέπεται η αύξηση ορόφων έστω και με ανταλλάγματα, μέχρις ότου έχουμε ικανοποιητικές δημόσιες μεταφορές με ευρεία χρήση και μειωμένους αριθμούς αυτοκινήτων στους δρόμους. Τα ψηλά κτήρια παρουσιάζουν όμως και σοβαρά προβλήματα όσον αφορά τις συνθήκες διαβίωσης των ενοίκων και την ποιότητα ζωής τους. Φυσικά τα ψηλά κτήρια κατά μήκος των παράλιων περιοχών θα πρέπει να απαγορεύονται εντελώς όσο εντυπωσιακά και να είναι, γιατί έτσι θα κάνουμε ακόμη χειρότερο το τσιμεντένιο τείχος με το οποίο έχουμε σφραγίσει τα παράλια μας παρέχοντας θέα στη θάλασσα μόνο σε ορισμένους προνομιούχους και στερώντας την από τους υπόλοιπους, ένα εθνικό πλούτο που όλοι δικαιούνται να απολαμβάνουν. Εκτός από τα πιο πάνω έχουμε επιπλέον και τις παρεμβάσεις και σχέδια ανάπτυξης που βάζουν σε κίνδυνο αρχαιότητες,την πολιτιστική μας κληρονομιά και το φυσικό περιβάλλον με υποσχέσεις για εντυπωσιακές ή και κερδοφόρες αναπτύξειςκαι τέτοια παραδείγματα έχουμε δυστυχώς πάρα πολλά. Χρειάζεται επειγόντως να εξεταστεί με μεγάλη προσοχή ο ολικός πολεοδομικός σχεδιασμός μιας πόλης, οι σταθμοί λεωφορείων και οι δημόσιες μεταφορές πρέπει να είναι ήδη ανεπτυγμένες και να έχουν καθοριστεί κανόνες αισθητικής για τις πόλεις μας, προτού δημιουργηθούν τετελεσμένα με ορισμένες προνομιούχες αναπτύξεις και ψηλά κτήρια. Να υπενθυμίσω ότι παλιότερα δίναμε άδειες και χαλαρώσεις "λόγω εθνικού συμφέροντος", έκτοτε εφαρμόζεται η δικαιολογία ότι χωρίς επιπλέον χαλαρώσεις δεν μπορούν να γίνουν "ειδικές αναπτύξεις", τώρα έχουμε και την επιπλέον δικαιολογία των προβλημάτων της οικονομίας.

Φιλικά,
 

Χαράλαμπος Θεοπέμπτου Επίτροπος Περιβάλλοντος